Apothekers

Ontdek de voordelen van Sofiadis Link

Labo's

Maak deel uit van ons netwerk Link

Kies uw taal

Multiple sclerose

ONDERSTEUN tijdens de week van multiple sclerose HET ONDERZOEK NAAR DEZE ZIEKTE en koop je FLUO MARKER "Charcot Stichting" in je Sofiadis apotheek (van 05 tot 11/09).

Multiple sclerose, of kortweg MS, roept altijd veel angst en ongerustheid op. Nochtans is er de laatste twintig jaar veel vooruitgang geboekt in de behandeling van deze aandoening. MS werd in 1868 ontdekt en geïdentificeerd door Jean-Martin Charcot, een beroemde Franse neuroloog aan het ziekenhuis Pitié-Salpêtrière in Parijs. Hij beschreef de ziekte zorgvuldig, zowel op het vlak van de klinische symptomen als van de letsels in de hersenen en het ruggenmerg. Zijn motto was: «Kijken, kijken en nog eens kijken: alleen dan zult u iets zien».

Wat weten we over multiple sclerose?
Bij multiple sclerose is het immuunsysteem ontregeld. De mechanismen en de oorzaken hiervan zijn nog niet helemaal duidelijk. Die ontregeling veroorzaakt een ongecontroleerde proliferatie van autoagressieve lymfocyten die de moleculen van het zenuwstelsel aanvallen. Als die lymfocyten geactiveerd zijn, zijn ze in staat de barrière die zich normaal gezien tussen de bloedvaten en de hersenen bevindt, te doorbreken en focale ontstekingsreacties in het centrale zenuwstelsel (de hersenhelften, de oogzenuwen, de hersenstam, de kleine hersenen, het ruggenmerg) te veroorzaken. Die focale ontstekingen leiden tot degeneratie van de zenuwvezels en de vernietiging van zenuwcellen, waardoor blijvende deficiënties ontstaan.

De aandoening treft personen met een genetische aanleg, maar treedt pas op bij bepaalde externe omgevingsfactoren. Er bestaan tientallen genen die gevoelig zijn voor multiple sclerose, waarvan een aantal ook gebonden zijn aan juveniele diabetes, de ziekte van Crohn, reumatoïde artritis, lupus erythematodes en psoriasis.

In België treft deze aandoening ongeveer 1,2 op 1.000 personen, dus in totaal ongeveer 13.000 personen, en elk jaar zijn er zowat 400 nieuwe gevallen. In 10 tot 15% van de gevallen gaat het om een familiaire aandoening (minstens twee familieleden in de eerste graad met MS). De aandoening treft twee keer zoveel vrouwen als mannen. Ze treedt meestal op tussen het 25e en 35e levensjaar, maar soms al tijdens de adolescentie, of pas na het 50e levensjaar.

Enkele bekende omgevingsfactoren zijn: tekort aan vitamine D tijdens de kinderjaren en de adolescentie, roken en een late klierkoorts met klinische symptomen. Het gaat hierbij telkens om een verhoogd risico om de aandoening te krijgen, niet om een rechtstreek oorzakelijke factor.

Wat zijn de symptomen?
D  e symptomen hangen af van de plaats van de ontstekingsreacties en kunnen van voorbijgaande aard of gedeeltelijk omkeerbaar zijn.

Een focale ontsteking vernietigt de myelineschede en soms ook zenuwvezels die worden omhuld door de myelineschede. Dat gebeurt in een welbepaalde zone, de zogenaamde ‘plaque’. Het gevolg is dat de geleidingssnelheid van de zenuwimpuls met meer dan 90% daalt, of zelfs volledig blokkeert.

In negen van de tien gevallen bevindt de plaque zich in een hersenzone die niet meteen externe symptomen veroorzaakt. Omdat de ontstoken plaque echter de myelineschede vernietigt, kan dit leiden tot verlamming, evenwichtsstoornissen, bewegingsstoornissen van de oogbol, een slechter zicht, urologische stoornissen, gevoelsstoornissen die soms gepaard gaan met pijn, en op lange termijn concentratie- en geheugenstoornissen. Dit hangt af van de positie van de plaque op de motorische, visuele, sensibele, prefrontale zenuwbanen of hersenzenuwbanen.

De plaques zijn direct zichtbaar via MRI van de hersenen en van het ruggenmerg. Een oude plaque kan weer actief worden in de periferie en zich centrifugaal uitbreiden. Ze kan samensmelten met een nabijgelegen plaque waardoor er vergroeide letsels ontstaan.

Bij 85% van de MS-patiënten zien we aanvallen met nieuwe neurologische symptomen of waarbij oude symptomen die verdwenen waren, opnieuw de kop opsteken. Die treden binnen een paar dagen op en herstellen in enkele maanden, hetzij volledig, hetzij gedeeltelijk.
Een behandeling met synthetisch cortison verkort de duur van een aanval. Dit is de ziektevorm met aanvallen en remissie, de zogenaamde ‘relapsing remitting’ multiple sclerose. Nadat die evolutie gemiddeld 10 tot 15 jaar heeft geduurd, treden de aanvallen minder vaak op, maar bij de meeste patiënten verergeren de restsymptomen progressief en onverbiddelijk. Dan hebben we te maken met de secundaire progressieve vorm van de aandoening. Een minderheid (minder dan 10%) blijft een vorm met weinig aanvallen en een goede remissie houden, met andere woorden een goedaardige vorm van de aandoening.

15% van de des MS-patiënten krijgt nooit aanvallen, maar wel verraderlijke neurologische symptomen, vooral ter hoogte van de onderste ledematen, die na verloop van tijd progressief verergeren. Dit is de primaire progressieve vorm.

Hoe zit het met de behandeling?
Momenteel bestaat er geen curatieve behandeling voor de plaques. Er is evenmin een behandeling tegen de progressie zonder symptoomaanvallen, maar lopende klinische studies stemmen tot voorzichtig optimisme.
Waarover we momenteel wel beschikken - wat 25 jaar geleden niet het geval was - zijn verschillende nieuwe geneesmiddelen om focale ontstekingsaanvallen te voorkomen, hun frequentie en intensiteit te verlagen en de uitbreiding van de aandoening in zekere mate te remmen. Die geneesmiddelen zijn allemaal werkzaam op het immuunsysteem en proberen de ontregeling en de hyperactivering te corrigeren. Het gaat dus om immunomodulatoren of immunosuppressiva.

Die kunnen we onderverdelen in eerstelijnsmedicatie voor de minder agressieve vormen van de aandoening en tweedelijnsmedicatie voor een sterk evoluerende aandoening met slechte vooruitzichten.

De eerstelijnsmedicatie bestaat uit immunomodulerend interferon bèta, hetzij glatirameeracetaat, toegediend met herhaalde injecties, hetzij nieuwe orale geneesmiddelen zoals teriflunomide of dimethylfumaraat. Dit zijn behandelingen op lange termijn met als voordeel een verlaging van de frequentie en de intensiteit van de aanvallen, en een vermindering van het aantal nieuwe ontstekingsletsels. Er kunnen bijwerkingen optreden, maar die zijn ondertussen goed bekend en goed te verlichten.

De tweedelijnsmedicatie bestaat uit geneesmiddelen die auto-agressieve, geactiveerde lymfocyten verhinderen van het bloed naar de hersenen te migreren (fingolimod en natalizumab) of die een significant aantal lymfocyten vernietigen in de hoop een nieuw immuunsysteem te genereren dat niet meer auto-agressief voor het centrale zenuwstelsel is (alemtuzumab). Die geneesmiddelen zijn enkel beschikbaar in de ziekenhuisapotheek.

Tot besluit ...
Multiple sclerose is kortom een aandoening die voortkomt uit de frontale botsing van het immuunsysteem met het zenuwstelsel. Er zijn nog veel onzekerheden over de ziekte, die daardoor dus ook nog niet goed te beheersen valt. De Charcot Stichting tegen multipele sclerose is een stichting van openbaar nut die in België elk jaar verschillende onderzoeksteams steunt voor in totaal € 200.000. Het doel is onze kennis over de aandoening te vergroten om ze beter te kunnen bestrijden (www.fondation-charcot.org).

Professor Christian Sindic
Professor emeritus in de neurologie UCL
Voorzitter van de Charcot Stichting